BILA JE PRVA ŽENA KOJA JE DOBILA NOBELOVU NAGRADU: Ovih 7 činjenica o Marie Curie mnogi ne znaju

Ime Marie Curie danas je gotovo sinonim za nauku, radioaktivnost i upornost.

Većina ljudi zna da je bila izuzetna fizičarka i hemičarka i da je osvojila Nobelovu nagradu. Ali njen život krije mnogo više neobičnih detalja.

Rođena je kao Maria Skłodowska 7. novembra 1867. u Varšavi, u tadašnjem Ruskom Carstvu. Kasnije je otišla u Pariz, studirala na Sorboni i postala jedna od najvažnijih naučnica modernog doba.

Njena priča nije samo priča o laboratoriji. Uključuje zabrane obrazovanja ženama, dvije Nobelove nagrade, otkriće novih elemenata, ratne rendgenske jedinice, porodičnu tragediju i činjenicu da su čak i njene laboratorijske bilježnice decenijama nakon smrti ostale povezane s radioaktivnim materijalom.

1. Bila je prva žena koja je osvojila Nobelovu nagradu

Marie Curie je 1903. godine zajedno s Pierreom Curiejem i Henrijem Becquerelom dobila Nobelovu nagradu za fiziku za istraživanja fenomena zračenja.

Time je postala prva žena u historiji kojoj je dodijeljena Nobelova nagrada.

Put do tog priznanja ipak nije bio potpuno jednostavan.

Nobelova fondacija navodi da su u početnom prijedlogu francuski akademici spominjali Pierrea Curieja i Becquerela, dok je Pierre insistirao da se prizna i doprinos Marie.

Danas je teško zamisliti historiju fizike bez njenog imena, ali početkom 20. stoljeća žene su se i dalje suočavale s ozbiljnim preprekama u akademskom svijetu.

2. Nije stala na jednom Nobelu – osvojila je još jedan u drugoj nauci

Osam godina kasnije dogodilo se nešto još neobičnije.

Marie Curie je 1911. dobila Nobelovu nagradu za hemiju za rad na radiju i poloniju, uključujući izolaciju radija i istraživanje njegovih svojstava.

Postala je prva osoba koja je osvojila dvije Nobelove nagrade.

Još impresivnije, Nobelova fondacija navodi da je i danas jedina osoba koja je Nobelove nagrade dobila u dvije različite prirodne nauke – fizici i hemiji.

To pokazuje koliko je njen rad prelazio granice klasičnih naučnih disciplina.

3. Jedan od elemenata nazvala je po svojoj domovini

Marie i Pierre Curie su 1898. objavili otkriće dva do tada nepoznata radioaktivna elementa.

Jedan je bio radij.

Drugi je dobio ime polonij.

Ime nije izabrano slučajno.

Marie ga je nazvala prema Poljskoj, zemlji u kojoj je rođena, u vrijeme kada Poljska kao nezavisna država nije postojala na političkoj karti Evrope.

Na taj način ime jednog hemijskog elementa postalo je i svojevrsna poruka o njenoj domovini.

Istraživanja ovih elemenata bila su izuzetno zahtjevna. Curies su obrađivali velike količine rude kako bi izdvojili vrlo male količine radioaktivnog materijala.

4. U rodnoj Varšavi ženama nije bilo omogućeno normalno univerzitetsko obrazovanje

Danas je lako zaboraviti koliko je njen put do nauke bio neuobičajen za ženu rođenu u 19. stoljeću.

U Varšavi žene nisu imale jednak pristup formalnom univerzitetskom obrazovanju.

Marie je učestvovala u tajnom obrazovnom pokretu poznatom kao „Leteći univerzitet“, koji je pružao obrazovanje izvan službenog sistema.

Tek 1891. godine otišla je u Pariz, gdje je na Sorboni mogla studirati fiziku i matematiku.

Živjela je vrlo skromno, a godine studiranja bile su obilježene velikim finansijskim teškoćama.

Ipak, upravo je Pariz postao mjesto na kojem je izgradila svoju naučnu karijeru i upoznala Pierrea Curieja.

5. Postala je prva žena profesorica na Sorboni

Godine 1906. Marie je doživjela jednu od najvećih tragedija svog života.

Pierre Curie poginuo je u Parizu nakon što ga je pregazila konjska zaprega.

Nakon njegove smrti Marie je preuzela njegovu profesorsku poziciju na Univerzitetu u Parizu.

Nobelova biografija navodi da je to bio prvi put da je žena zauzela tu profesorsku poziciju.

Njeno prvo predavanje izazvalo je veliku pažnju javnosti, ali ona nije pokušavala napraviti spektakl od historijskog trenutka.

Nastavila je predavanje upravo od mjesta na kojem je Pierre završio prethodno.

6. Tokom Prvog svjetskog rata pomagala je ranjenim vojnicima pomoću mobilnih rendgenskih jedinica

Kada je 1914. počeo Prvi svjetski rat, Curie nije ostala samo u laboratoriji.

Shvatila je da rendgenska tehnologija može pomoći ljekarima da brzo pronađu metke, gelere i prijelome kod ranjenih vojnika.

Pomogla je organizovati mobilne rendgenske jedinice koje su odlazile blizu linija fronta.

Ta vozila kasnije su postala poznata kao „male Curie“.

Radila je i na obuci žena koje su koristile rendgensku opremu, a u ratnim aktivnostima joj se pridružila i kćerka Irène.

Nobelova fondacija potvrđuje da je tokom rata organizovala upravo takve mobilne rendgenske timove.

Bio je to jedan od najpraktičnijih primjera kako se naučno znanje može direktno primijeniti u spašavanju života.

7. Njena porodica nastavila je neobičnu Nobelovu tradiciju

Priča o Nobelovim nagradama u porodici Curie nije završila s Marie i Pierreom.

Njihova starija kćerka Irène Joliot-Curie također je postala naučnica.

Godine 1935. ona i njen suprug Frédéric Joliot-Curie osvojili su Nobelovu nagradu za hemiju za otkriće umjetne radioaktivnosti.

To porodicu Curie čini jednom od najneobičnijih porodica u historiji Nobelove nagrade.

Marie je preminula 4. jula 1934. godine, u dobi od 66 godina. Dugotrajna izloženost ionizirajućem zračenju tokom perioda kada njegovi zdravstveni rizici još nisu bili dovoljno poznati smatra se važnim faktorom koji je doprinio bolesti od koje je umrla.

Naslijeđe koje je mnogo veće od dvije medalje

Marie Curie danas se često pamti prvenstveno kao „žena s dvije Nobelove nagrade“.

Ali njen značaj bio je mnogo širi.

Njena istraživanja pomogla su promijeniti tadašnje razumijevanje atoma, otvorila nova područja fizike i hemije i doprinijela razvoju medicinske primjene zračenja.

Bila je prva žena dobitnica Nobelove nagrade, prva osoba koja ju je osvojila dva puta i jedina osoba koja je Nobelovu nagradu dobila u dvije različite prirodne nauke.

A možda najzanimljiviji dio njene priče jeste to što je sve to ostvarila u vremenu kada joj je već sam ulazak u visoko obrazovanje bio mnogo teži nego muškim kolegama.