ŠTA SE DOGAĐA S MOZGOM ŽENE TIJEKOM MENOPAUZE? Naučnici otkrili promjene u 16 proteina u krvi povezanih sa starenjem mozga

Menopauza se najčešće povezuje s valunzima, promjenama ciklusa i noćnim znojenjem.

Ali posljednjih godina naučnici sve više istražuju šta se tokom tog perioda događa s mozgom i ostatkom organizma.

Novo istraživanje objavljeno 2026. godine u časopisu Nature Medicine otkrilo je promjene u grupi proteina u krvi koje su povezane s upalnim procesima, funkcionisanjem nervnih ćelija, metabolizmom i biološkim procesima koji se proučavaju u kontekstu starenja mozga.

Posebno je izdvojeno 16 proteina čiji su nivoi bili povišeni kod žena nakon menopauze u poređenju sa ženama prije menopauze.

To ne znači da menopauza automatski oštećuje mozak ili da će žena razviti demenciju. Ali istraživanje pruža novi uvid u to koliko je ovaj životni period biološki složen.

Istraživanje je pratilo žene prije, tokom i nakon menopauze

U početnom dijelu studije učestvovalo je 80 žena u dobi od 43 do 58 godina.

Podijeljene su prema fazi menopauzalne tranzicije na žene prije menopauze, tokom perimenopauze i nakon menopauze.

Istraživači su analizirali 118 proteina u krvi povezanih s centralnim nervnim sistemom.

Nakon što su statistički uzeli u obzir dob učesnica, pronašli su 16 proteina koji su bili izraženije prisutni kod postmenopauzalnih žena.

Posebno je zanimljivo što su promjene bile snažnije povezane s hormonalnim statusom nego sa samom hronološkom dobi.

Šta predstavljaju tih 16 proteina?

Proteini nisu svi uključeni u isti proces.

Neki su povezani s imunološkim i upalnim signalima, drugi sa komunikacijom i funkcionisanjem nervnih ćelija, a dio je povezan s metaboličkim procesima.

Među njima su se našli i proteini koji se proučavaju u kontekstu Alzheimerove bolesti, poput BACE1 i p-tau231.

To ipak ne znači da prisustvo ovih proteina znači da žena ima ili da će razviti Alzheimerovu bolest.

Istraživači su analizirali biološke obrasce na nivou grupa, a ne koristili rezultate kao dijagnostički test za pojedinca.

Rezultati su zatim provjereni na mnogo većem uzorku

Jedna od važnih prednosti istraživanja bila je dodatna provjera rezultata.

Naučnici su koristili podatke iz UK Biobank baze i analizirali 2.814 žena približno iste dobi prije, tokom i nakon menopauze.

Od 13 početno identificiranih proteina koji su bili dostupni na obje korištene laboratorijske platforme, devet je pokazalo isti jasan smjer promjene i u velikoj grupi.

Šira analiza otkrila je i mnogo veći broj proteina čiji su nivoi bili različiti u zavisnosti od faze menopauze.

To sugeriše da hormonalni prijelaz utiče na mnogo širi biološki sistem nego što se može zaključiti iz samo 16 početnih proteina.

Istraživači su pronašli i povezanost s biološkim starenjem mozga

U dodatnoj analizi naučnici su koristili takozvane proteomske satove starenja.

To su modeli koji na osnovu uzoraka proteina pokušavaju procijeniti biološko stanje različitih organa i ćelija.

Postmenopauzalne žene pokazivale su nepovoljnije vrijednosti za više mjera biološkog starenja, uključujući i pokazatelje povezane s mozgom.

Autori su zaključili da menopauzalna biologija može predstavljati važan period za proučavanje kasnijeg kognitivnog zdravlja.

Ali naglasili su i da su potrebna dugoročna istraživanja koja će iste žene pratiti kroz više godina.

Noćno znojenje bilo je povezano s izraženijim upalnim signalima

Studija je analizirala i pojedine simptome menopauze.

Kod žena koje su prijavljivale noćno znojenje uočeni su viši nivoi nekoliko upalnih proteina.

S druge strane, valunzi i razdražljivost u ovom uzorku nisu bili značajno povezani s ukupnim proteinskim rezultatom koji su istraživači koristili.

To pokazuje koliko simptomi mogu biti različiti od žene do žene i koliko je teško svesti menopauzu na jedan jedini biološki proces.

Da li to znači da menopauza povećava rizik od demencije?

Ne može se iz ove studije izvući tako jednostavan zaključak.

Žene generalno češće obolijevaju od Alzheimerove bolesti nego muškarci, a istraživači pokušavaju razumjeti koliko u toj razlici učestvuju hormoni, duži životni vijek i drugi faktori.

Nova studija pokazuje biološke veze koje vrijedi dalje istraživati, ali ne dokazuje da menopauza sama uzrokuje neurodegenerativnu bolest.

Početni uzorak bio je relativno mali, a dio podataka bio je presječan – žene nisu praćene od početka do kraja cijele tranzicije.

Menopauza nije samo reproduktivna promjena

Najvažniji zaključak novog istraživanja jeste da hormonalne promjene u menopauzi ostavljaju mjerljiv trag na mnogo širem biološkom sistemu, uključujući procese povezane s mozgom.

To može pomoći naučnicima da bolje razumiju zašto neke žene tokom ovog perioda primjećuju probleme s koncentracijom, raspoloženjem ili osjećajem mentalne „magle“.

Ali takvi simptomi ne znače automatski bolest mozga.

Ako su izraženi, novi ili ometaju svakodnevni život, vrijedi o njima razgovarati s liječnikom, posebno zato što slične tegobe mogu imati i druge uzroke.